Juftlik

Ikkinchi o‘quv yili ham Mehrjon bilan boshlandi. Mezonning birinchi kuni Sadriddin hazratlari barcha toliblarni Naqshmaydonga yig‘ib, Ulug‘ madrasaning zinasidan turib e’lon qildi:

— Kelasi yil Mehrjonda, Mezonning birinchisidan uchinchisigacha, madrasa bellashuvi bo‘ladi. Juftliklar qur’a bilan tuziladi. Tayyorgarlikka bir yil beriladi. G‘olib juftlikka — qirq tilla va kumush qalamlar.

Qirq tilla. Maydon guvillab ketdi. Men esa ichimda hisobladim — tez va qaltirab, xuddi Laylo hisoblagandek. Garov muddati — 1143-yil, Mezonning o‘ninchisi. Bellashuv boshlanganidan to‘qqiz kun keyin. Bir yilda kutubxona changi va guzar xumdonining siri menga to‘rt tillaga yaqin pul bergan edi, lekin to‘ydan keyin onamning ipiga yana ikki tugun tushgan va men yarmini uyda qoldirgan edim. Qo‘limda — uch tilla. Yigirma ikki kerak.

Yutish shart edi.

Mirzo Hamdam qo‘lida kichkina sopol ko‘za bilan chiqdi — ichida buklangan qog‘ozlar. U ularni ikkitadan tortib, quruq ovozda o‘qirdi. Men ko‘zaga qarab turdim: qo‘l bilan yasalgan, yomon pishirilgan, bir yonboshi qiyshiq. Otam bunaqasini bozorga olib chiqmasdi.

— Aziz, Sariqqumlik, — dedi Mirzo Hamdam. Keyingi qog‘ozni ochdi. Bir lahza to‘xtadi. — Mirshod Tarxon.

Maydon kulgidan larzaga keldi. Old qatorda Mirshod oqarib ketdi, keyin bir qadam oldinga chiqdi:

— Hazratim, men qur’ani qayta tortishni so‘rayman. Bu juftlik... tabiatga zid.

Sadriddin kumush qalamini zina panjarasiga ikki marta taqillatdi. Taq-taq.

— Qur’a — qur’a.

Mirshod joyiga qaytdi. Uning yuzi toshdek edi. Maydonning narigi chetida, Yulduz madrasa toliblari orasida, Laylo menga qarab barmoqlarida nimanidir sanadi, keyin bosh chayqadi — go‘yo bu juftlikning yutish ehtimolini hisoblab ko‘rgan-u, natija unga yoqmagandek. Men esa ichimda ro‘yxat tuzdim: «Qilinadigan ishlar: 1. Yutish. 2. Mirshod bilan urishmaslik. 3. Ikkinchi bandni qayta ko‘rib chiqish».

Ertasi kuni Jalolbek Tarxon madrasaga keldi.

U hokimning vaziri va madrasa vaqf kengashining a’zosi edi, shuning uchun darvozalar uning oldida o‘z-o‘zidan ochilardi. Baland, qotma, soqoli kumushdek, ko‘kragida Tarxonlarning o‘n ikki qirrali kumush yulduzi. Ortidan uch xizmatkor ergashardi. U hovlining o‘rtasida, hamma toliblarning ko‘z o‘ngida to‘xtadi va o‘g‘lini chaqirdi — ismi bilan, «o‘g‘lim» demasdan:

— Mirshod.

Mirshod keldi va ta’zim qildi. Jalolbek menga qaramadi — go‘yo men hovlidagi bir tup tut edim.

— Bahrom hech qachon kulol bilan juft bo‘lmagan, — dedi u. Ovozi baland emas edi. Baland bo‘lishiga hojat ham yo‘q edi: hovli shunchalik jim ediki, hatto chumchuqlar ham eshitdi.

— Ha, ota, — dedi Mirshod. Uning qaddi tik edi, iyagi ko‘tarilgan, qo‘llari yonida.

Jalolbek yana bir lahza unga qarab turdi — xuddi bozorda xaridor ko‘zani yorig‘ini topmoqchi bo‘lib aylantirgandek — keyin burilib, chiqib ketdi. Xizmatkorlar ortidan yugurdi.

Mirshod joyidan qimirlamadi. Men unga uch soniya tikildim.

[Kuzatish: Mirshod Tarxon]

Daraja19

Naqsh chizish9

UnvonIkkinchi o‘g‘il

Ikkinchi o‘g‘il. Uning chizish ko‘nikmasi menikidan ikki barobar baland edi, darajasi ham menikidan yuqori. Lekin oyna unga qolgan hamma narsadan oldin shu unvonni bergan edi. Oyna unvonni o‘zi o‘ylab topmaydi, deb o‘yladim men. Uni kimdir qo‘yadi. Mirshodga uni otasi qo‘ygan edi — har kuni, «o‘g‘lim» demasdan, «Mirshod» deb.

Bir yildan beri ichimda yig‘ilib kelgan g‘azab — «kulol, bu yer loyxona emas», «kulol hiylasi», qordagi kulgi — sham mumidek erib ketdi.

Men uning yoniga bordim.

— Ertaga tongda, — dedim. — Hovlida. Qalqoningni olib kel.

— Kulol, siz menga buyruq beryapsizmi?

— Yo‘q. Taklif qilyapman.

Mirshod menga uzoq qaradi.

— Tarxonlar taklifni tongda qabul qilmaydi, — dedi u nihoyat. — Tushdan keyin.

Kuz bo‘yi biz tushdan keyin mashq qildik. Va kuz bo‘yi urishdik.

Mirshod klassik naqshlarni talab qilardi: «Tarxon tartibi»dagidek, harfma-harf, xatosi bilan. Men tuzishni talab qilardim: vaziyatga qarab, yangidan. U mening naqshlarimni «ko‘cha itining iziga» o‘xshatardi, men uning naqshlarini «muzeydagi ko‘za» derdim — chiroyli, lekin suv quyib bo‘lmaydi. Biz to‘rtinchi yil toliblariga mashq janglarida uch marta ketma-ket yutqazdik. Uchinchisida hatto raqib kerak bo‘lmadi: mening aldamchi naqshim Mirshodning qalqoniga borib urildi, qalqon uni dushman deb qaytardi, qaytgan naqsh esa hovli burchagidagi to‘la suv chelagini ikkovimizning ustimizga ag‘darib yubordi. To‘rtinchisida hovlining o‘rtasida, hamma oldida, bir-birimizga baqirdik.

— Siz naqshni buzasiz! — dedi Mirshod.

— Men uni tuzataman! — dedim men.

Toliblar kulishdi. Biz kulmadik. Biz ko‘karib ketgan edik.

Ko‘karish so‘zma-so‘z edi. Har mashqdan keyin tirsagim, yelkam, bir marta hatto peshonam ham qontalash bo‘lardi, Ravshan esa har kechqurun ularga shifo naqshini chizardi. Uchinchi haftada u sabrini yo‘qotdi.

— Jo‘ra, men tabibman, qassob emas, — dedi u. — Sen har kuni yangi ko‘karish olib kelasan, xuddi men ularni yig‘ayotgandek. O‘tir. O‘zing o‘rgan.

U menga eng oddiy shifo naqshini ko‘rsatdi: kichik doira — ushlab turish uchun, uning ichida oltiburchak — sovitish uchun, va tashqariga chiqadigan bitta yumshoq chiziq — og‘riq suvdek oqib ketsin deb. Uch bo‘lak. Oddiy. Men uni birinchi marta chizganimda, ko‘karish og‘rimay qo‘ydi — lekin shunday qichiy boshladiki, men yarim kecha hujra devoriga yelkamni ishqab chiqdim.

— Chiziqni juda uzun chizding, — dedi Ravshan, uyqusirab. — Og‘riq chiqib ketdi, qichiq qaytib keldi. Qisqaroq chiz. Och qoringa esa umuman chizma.

Va menga somsaning yarmini uzatdi.

Aqrabning boshida Anvar domla bizga kutubxonaning kechki kalitini berdi.

— Mashq uchun, — dedi u jilmayib. — Hovlida sovuq. Kechasi kitoblar zerikadi, siz ularga hamroh bo‘lasiz.

O‘sha kechasi, qirq ming kitob orasida, bitta sham yonida Mirshod nihoyat gapirdi. U menga qaramay, stolni barmog‘i bilan silab turib dedi:

— Men sinadim. Qordagi kechadan beri har kuni. — U jim qoldi, keyin har bir so‘zni tishining orasidan chiqargandek qo‘shib qo‘ydi: — Siz haqsiz.

Men «bilaman» demadim. Buning o‘rniga kitobni ochdim.

Biz «Tarxon qalqoni»ni birga tuzatdik. Men yettinchi halqadagi tugunni ko‘rsatdim va uni qanday burish kerakligini — qaysi chiziqni qayerdan boshlash, qaysi nuqtada nafasni o‘ngga yo‘naltirishni — tushuntirdim. Mirshod tingladi, keyin qalamni oldi. Uning qo‘li hech qachon bunchalik sekin yurmagan edi. Chiziqlar ipakdek tekis, tugun endi o‘ngga buralgan — mening qo‘lim bilan hech qachon bunday chiqmasdi.

Oldingi hayotimda bunaqa ishni «juft bo‘lib yozish» derdik: biri yozadi, ikkinchisi yonida o‘tirib, xatosini ko‘radi. Men xatoni ko‘rardim, Mirshod yozardi — va birinchi marta ikkovimiz ham to‘g‘ri edik.

U qalqonni havoga ko‘tardi. Men uning chap tomonini nafas bilan itardim. Qalqon chidadi. Men ikki tomondan itardim — butun kuchim bilan. Qalqon qalqidi, g‘uvilladi — va chidadi. Nafasim qaytib urilib, qo‘limni stol chetiga shunday otdiki, bo‘g‘imlarimning terisi shilinib ketdi.

Men kaftimga qarab, ichimda Ravshanning uch bo‘lagini chizdim. Doira. Oltiburchak. Qisqa chiziq. Og‘riq suvdek oqib ketdi — va bu safar qichiq qaytmadi.

Mirshod qalqonini tushirdi. Uning lablari qimirladi — kulishga juda yaqin keldi, lekin Tarxon qoidasi bo‘yicha oxirgi lahzada to‘xtadi.

— Siz — yomon kulol, — dedi u, — lekin yaxshi... tuzatuvchi.

[Ko‘nikma oshdi: Tuzatish, 4-daraja]

[Yangi ko‘nikma: Shifo naqshi, 1-daraja]

O‘sha kechasi men unga hammasini aytdim: otlarning yoli, Popuk, qora naycha, Eski sardoba, Qora Kotib. Holat oynasidan boshqa hamma narsani. Mirshod sham yonida tik o‘tirib, oxirigacha tingladi va bir marta ham kulmadi.

— Kulol, — dedi u nihoyat, — siz bilan juft bo‘lish men o‘ylagandan ancha xavfliroq ekan.

Keyin u kitobni yopdi va birinchi marta men bilan eshikkacha yonma-yon yurdi.

Aqrabning to‘qqizinchi kuni men o‘n to‘rtga to‘ldim. Tushlikda Ravshan meni ikkita shamli somsa bilan, Sanjar esa temirdan yasalgan qoshiq bilan tabriklagan edi. Kechqurun Laylo meni shahar devoriga olib chiqdi.

Sahro darvozasi yonidagi minoraning qorovuli uni taniydi — «Oltin qo‘ng‘iroq» karvonsaroyi unga yigirma yildan beri choy beradi. Biz tor tosh zinadan devorning ustiga chiqdik. Kecha oysiz edi — yangi oy.

— Hisobladim, — dedi Laylo. — Bugun oy yo‘q. Oysiz kechada bu yerdan hamma narsa ko‘rinadi.

U buni Sunbulada, yulduz o‘lchayotib, tasodifan topgan ekan. Bir oy davomida hech kimga aytmagan — oysiz kechani, ya’ni mening tug‘ilgan kunimni kutgan.

— Sovg‘a emas, — dedi u darhol, men og‘iz ochmasimdan. — Ortiqcha kecha.

Pastda Afrosiyob qorong‘ilikka botib yotardi. Va men ko‘rdim.

Gumbazlar xira nur sochardi. Kunduzi buni hech kim ko‘rmaydi — quyosh yutib yuboradi. Lekin oysiz kechada ularning koshinlaridagi pishgan naqshlar arang sezilarli, ko‘kish, suvning tubidagi baliq tangachasidek yaltirardi. Va ular bir-biriga ulangan edi: ingichka, ko‘zga zo‘rg‘a ilinadigan nur iplari gumbazdan gumbazga tortilib, butun shahar ustida ulkan girih chizardi. Oltita tugun, markazda — Ko‘hak tepaligi. Afrosiyob girihi.

Uchta tugun qorong‘i edi. Kutubxona gumbazi. Zargarlar toqi. Katta sardoba. Ular yonmasdi, nur iplari ularga yetib kelib, uzilib qolardi.

Oldingi hayotimda men katta tarmoq xaritalarini ko‘rganman: har bir nuqta — bitta ishlab turgan qurilma, chiziqlar — ular orasidagi aloqa. Bitta nuqta o‘chsa — ogohlantirish. Uchtasi o‘chsa — falokat yaqin.

— Oltita, — dedi Laylo pichirlab. — Uchtasi o‘lik. Hisoblang: yarmi.

— Ertaga Anvar domlaga aytamiz, — dedim men. — U kengashni biladi. U nima qilishni biladi.

— Ertaga, — dedi u. Keyin menga o‘girildi, qo‘ng‘iroqchalari jiringladi. — Tug‘ilgan kuningiz muborak, Kulolcha. Sen...

U to‘xtab qoldi. Men ham to‘xtab qoldim. Shamol ham to‘xtab qolgandek bo‘ldi.

Laylo qaytmadi. U iyagini ko‘tardi:

— Mayli. Endi „sen“. Hisobla: ikki yildan beri tanishmiz. — U bir lahza o‘ylab, qo‘shib qo‘ydi: — Aniqrog‘i, bir yil-u qirq to‘qqiz kun. Lekin yaxlitlasa bo‘ladi.

Laylo hech qachon yaxlitlamasdi. Men buni bilardim va u ham buni bilishimni bilardi.

— Unda sen ham, — dedim men. — Rahmat, Laylo.

[Daraja oshdi: 17 → 18]

[Holat oynasi]

IsmAziz

Yosh14

Daraja18

HP150/150

MP110/110

Kuch10

Epchillik14

Aql37

Ko‘nikmalarKulolchilik 4, Sir tayyorlash 3, Naqsh o‘qish 7, Naqsh chizish 5, Naqsh tuzish 6, Tuzatish 4, Yulduz hisobi 4, Temirga naqsh 3, Kuzatish 2, Shifo naqshi 1

UnvonlarYomg‘ir bolasi, Qutbiddinning shogirdi, Devni ozod qilgan, Afrosiyob tolibi, Kutubxona kalitdori, Igna egasi

Laylo uzoq vaqt qorong‘i gumbazlarga qarab turdi. Uning qo‘ng‘iroqchalari ham jim edi.

— Yulduzlar yolg‘on gapirmaydi, Kulolcha, — dedi u. — Odamlar gapiradi.

Men o‘shanda u kimni nazarda tutganini bilmasdim. Ertasi kuni biz hammasini Anvar domlaga aytdik.